Tại sao nhiều đề án du lịch nông nghiệp cấp tỉnh không đi vào cuộc sống

Trong 5 năm gần đây, hàng loạt tỉnh thành Việt Nam đã ban hành đề án và chiến lược phát triển du lịch nông nghiệp. Tuy nhiên, kết quả thực tế giữa các địa phương có sự chênh lệch rất lớn. Một số tỉnh đã tạo được làn sóng đầu tư thực sự, trong khi nhiều nơi đề án chỉ nằm trên giấy.

Qua quan sát thực địa và tham vấn trực tiếp với nhiều địa phương, MASTERY nhận thấy khoảng cách giữa chiến lược tốt và thực thi hiệu quả nằm ở ba yếu tố chính.

Yếu tố 1: Đề án được thuê ngoài viết, không được đồng thiết kế

Phần lớn đề án cấp tỉnh được đặt hàng cho các đơn vị tư vấn hoàn thiện trong thời gian ngắn, thiếu quá trình khảo sát thực địa sâu và tham vấn đa bên. Kết quả là đề án đẹp về hình thức, nhưng lãnh đạo địa phương không thực sự hiểu và sở hữu chiến lược đó. Khi người viết ra chiến lược rời đi, chiến lược cũng dần bị bỏ quên.

Yếu tố 2: Thiếu cơ chế triển khai và phân công trách nhiệm rõ ràng

Một đề án tốt cần đi kèm với: (1) ai chịu trách nhiệm từng hạng mục, (2) nguồn lực được phân bổ thế nào, (3) tiến độ được giám sát ra sao, và (4) cơ chế điều chỉnh khi thực tế thay đổi. Phần lớn đề án Việt Nam thiếu cả bốn yếu tố này.

Yếu tố 3: Không có đơn vị đồng hành trong giai đoạn triển khai

Mô hình tư vấn phổ biến hiện nay là 'bàn giao xong là xong'. Sau khi nghiệm thu đề án, đơn vị tư vấn rời đi và địa phương tự xoay sở. Những câu hỏi phát sinh trong thực tế triển khai — không ai giải đáp. Những điều chỉnh cần thiết khi bối cảnh thay đổi — không ai đồng hành.

Các địa phương thành công làm khác điều gì

Những địa phương MASTERY quan sát thấy đang triển khai chiến lược du lịch nông nghiệp thực sự hiệu quả thường có hai đặc điểm nổi bật: lãnh đạo có hiểu biết sâu về vùng đất và đủ kiên nhẫn để xây dựng dài hạn, và có ít nhất một đơn vị tư vấn hoặc cố vấn ở lại đồng hành qua ít nhất 2–3 năm đầu triển khai.

Đây không phải là lý do để phụ thuộc vào đơn vị tư vấn — mà là để đảm bảo rằng khi thực tế không diễn ra như kế hoạch (điều luôn xảy ra), có người đủ hiểu chiến lược để giúp địa phương điều chỉnh đúng hướng thay vì từ bỏ hoặc sai đường.

Hướng đi cho các địa phương đang lập đề án

Thay vì bắt đầu bằng việc thuê tư vấn viết đề án, MASTERY khuyến nghị các địa phương bắt đầu bằng ba câu hỏi: Địa phương này có điểm khác biệt gì thực sự không thể sao chép được? Đội ngũ trong bộ máy địa phương có đủ hiểu biết và quyết tâm để triển khai không? Có mô hình thu hút đầu tư tư nhân vào đây không, hay toàn bộ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước? Ba câu hỏi này, nếu được trả lời thành thật, sẽ xác định rõ liệu một đề án chiến lược có đáng đầu tư xây dựng hay không.